Vrijgesproken, maar niet bevrijd

En daar stond hij dan. Marco Borsato. De man die heel Nederland ooit aan het janken kreeg met “Dochters” en daarna zelf tot nationale pispaal werd verklaard. En nu? Nu is hij vrijgesproken. Ja, echt. Niet “mogelijk onschuldig”, niet “we gaan verder onderzoeken”, niet “we twijfelen nog even”. Nee. Vrijgesproken.

– Beluister de colomn hier. –

Maar probeer dat de samenleving eens uit te leggen. Want wij, Nederlanders, zijn dól op een oordeel. Wij zijn het volk dat bij elk SBS6-fragment op de bank verandert in een team van amateur-rechercheurs: “Nou, als je het mij vraagt is hij schuldig hoor! Kijk maar hoe hij kijkt!” We hebben geen dossier nodig. Geen bewijzen. Geen getuigen. Alleen het heilige evangelie van het gevoel.

En we waren er als de kippen bij, hè? Het volkstribunaal van Twitter/X, de fakkeldragers van Facebook, het morele leger van Instagram. Marco was allang veroordeeld vóór de rechter hem überhaupt een kopje koffie had aangeboden. Het is ook zo lekker makkelijk: je drukt één keer op “post”, en hop, je hebt weer iemand gecanceld.

En ja, laat ik ook meteen eerlijk zijn: het verhaal dat over hem hing, dat wás zwaar. Dat mag je serieus nemen. Als het waar was geweest, had hij wat mij betreft een kamer met tralies en het telefoonnummer van een agressief-talentvolle cellenpartner verdiend. Geen discussie. Dat soort verhalen móet je onderzoeken. Moet je uitzoeken.

Maar het punt is: dat hebben we niet gedaan. Wij niet. Wij zijn gewoon lekker gaan oordelen. Want oordelen is leuk. Oordelen is een avondvullend hobbyprogramma geworden. We vinden niks zo fijn als iemand op de brandstapel hijsen en er dan verbaasd bij kijken dat het zo stinkt. Terwijl in de rechtszaal, het enige decor waar de waarheid tenminste nog een beetje gehinderd wordt door feiten, de boel compleet anders lag. Daar werd gewogen, gekeken, gecheckt. En daar kwam de uitspraak: vrijspraak. Niet genoeg bewijs. Statements die anders lagen dan gedacht. Onzekerheden. Twijfels. Een dossier dat niet hard genoeg was.

En nu? Nu zie je ineens allerlei mensen schuifelend achter hun eigen grote woorden vandaan kruipen. Van: “Hij moet levenslang!” Naar: “Ja, oké, maar vrijspraak betekent nog niet dat hij onschuldig is!” Nee, klopt. Vrijspraak betekent dat wij niet mogen doen alsof hij schuldig is. En dát is iets anders. Iets wat veel mensen niet willen begrijpen, omdat het zoveel fijner voelt om iemand schuldig te verklaren. Dan kun je weer even heerlijk superieur zijn vanaf je digitale troon.

Maar laten we ook de andere kant benoemen, want die mag er zijn: Als er ook maar één procent waarheid had gezeten in die beschuldigingen, dan had je óók een rechtszaak gehad waarin slachtoffers hun leven in stukjes terugvinden. En dan is vrijspraak een mokerslag voor hen. Dat snapt iedereen.

Dat is precies het punt: het is ingewikkeld. En dat past niet zo goed in onze tijd. Wij willen snelle schurken en snelle helden. En als het grijs wordt in plaats van zwart-wit, raken we in paniek. Dan moeten we echt nadenken. En dat kunnen we niet meer. Daar hebben we ChatGPT voor.

Maar één ding moeten we wél kunnen: iemand die vrijgesproken is, niet blijven behandelen alsof hij veroordeeld is. Want Marco is vrijgesproken, maar zijn leven is kapot. Zijn carrière kapot. Zijn relaties vernietigd. Zijn naam voor eeuwig verbonden aan iets waaraan hij volgens de rechter niet schuldig is bevonden.

Vrijgesproken, ja. Maar bevrijd? Dat nog lang niet.

Misschien is het tijd dat we als samenleving eens ophouden met onze reflex om met pek en veren op de stoep te staan zodra iemand nog maar verdacht wordt. Misschien moeten we weer leren dat twijfel niet hetzelfde is als zwakte, maar als wijsheid.

En misschien, heel misschien, moeten we onszelf eens vragen: Hoe makkelijk zouden wij het vinden als heel Nederland over ons oordeelt, zonder dat we ooit de kans krijgen om iets te bewijzen? Het antwoord laat zich raden.

Beluister hier.