Zaadje bij eitje, anders Excel

– Liever luisteren? Beluister de column via video onderaan de column –

Er zijn van die discussies waarbij iedereen het eens is dat het probleem serieus is, maar niemand het eens is over wie er iets aan moet doen. De vergrijzing is zo’n discussie. Het aantal werkenden krimpt, het aantal AOW’ers groeit, en ergens in Den Haag zit iemand zachtjes te huilen in een Excel-bestand.

Fit op je 67ste, maar werken ho maar

Het is fascinerend om te zien dat mensen klagen over de verhoging van de AOW-leeftijd, terwijl ze net hun 67e verjaardag vieren met een driedaagse citytrip en een sporthorloge dat hun hartslag vergelijkt met die van een berggeit. We worden ouder, fitter, mondiger. Maar zodra iemand voorzichtig suggereert dat we dan misschien ook een jaartje langer kunnen werken, is het land te klein. Niet voor een 49-er natuurlijk, maar wel voor “al die anderen”.

Vergrijzing is gewoon biologie

De vergrijzing is geen complot. Het is biologie met een goede zorgverzekering. We leven langer en – dat is het vervelende – we krijgen minder kinderen. En minder kinderen betekent minder mensen die later belasting betalen, zorg verlenen en de pensioenpot vullen. Dat is geen mening, dat is gewoon sommen maken. En wij 49-ers kunnen dat uit ons hoofd, zonder rekenmachine.

De robot als mantelzorger

Kijk naar Japan. Daar ligt het geboortecijfer rond de 1,3. Dat is demografisch gezien een soort slow motion verdwijntruc. Meer ouderen, minder jongeren. Dus hebben ze daar zorgrobots ontwikkeld. Bijvoorbeeld het beroemde robotzeehondje Paro, dat piept als je hem aait en nooit tegenspreekt. Ideaal gezelschap. Geen generatiekloof, geen discussies over schermtijd. Gewoon een zeehond die altijd luistert. Maar als dat het alternatief is voor een zoon of dochter die af en toe zegt: “Pap, je wordt oud”, dan vind ik dat toch een armoedige overwinning van de technologie.

Waar zijn de kinderen gebleven?

In Europa is het al niet anders. Neem Italië. Daar is het geboortecijfer ook rond de 1,3. Italië! Het land van familie, zondagse pasta en moeders die tot je 48ste je was doen. Waar is de tijd gebleven dat katholieken zich voortplantten als konijnen? Blijkbaar is zelfs het Vaticaan niet opgewassen tegen Netflix, en wint ook in Italië de combinatie van economische onzekerheid en individualisme het van de kinderwagen.

De rekensom die niemand wil horen

Dus hier staan we dan. We willen massaal vroeg stoppen met werken, maar we willen ook lang leven. We willen goede zorg, maar we willen niet betalen. We willen solidariteit, maar dan wel vooral ontvangen, niet leveren. Dus ja, er is een ongemakkelijke waarheid. Je kunt niet én massaal met pensioen op je 66ste, én gemiddeld 25 jaar langer leven dan je overgrootouders, én te weinig kinderen krijgen om de boel draaiende te houden. Dat is geen ideologie, dat is rekenkunde. Het is het één of het ander.

Er zijn grofweg twee smaken realiteit.                                                   

Smaak één: we accepteren dat als de levensverwachting stijgt, de pensioenleeftijd meebeweegt. We gaan langer doorwerken. Iets minder mokken, iets meer meebewegen met de levensverwachting. Dat is geen straf, dat is consistentie. Als je 25 jaar pensioen wilt, moet iemand die 25 jaar financieren. Liefst niet alleen een robotzeehond.

Smaak twee: we maken meer kinderen. Veel meer. Structureel. Enthousiast. Met toewijding en overgave. Demografisch verantwoord. Want zonder jonge mensen is er geen draagvlak, geen arbeidsmarkt, geen zorgstelsel. Dus vooruit met de geit. Op de klanken van Sexual Healing van Marvin Gay, in tijgerprint of met een blauw pilletje, maar we moeten gewoon fokken. Zaadje bij eitje, en gaan met die banaan. “Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u”, zegt Genesis 1 vers 28. Heb ik me laten vertellen.

Begrijp me goed: het probleem is bloedserieus. De zorg, de betaalbaarheid, de solidariteit tussen generaties, dat zijn geen grappen. Maar doen alsof we niets hoeven te veranderen, dát is pas komisch. We willen de lusten van een lang leven, maar niet de lasten die erbij horen.

Langer werken én meer kinderen

Dus kies. Of beter: doe allebei. Werk wat langer. Heb wat meer kinderen. Ik persoonlijk ben voor een combinatiepakket. Overdag productief, ’s avonds reproductief, en daartussenin verantwoordelijk. Dat is misschien niet de meest romantische slogan voor een verkiezingsposter, maar het is wel eerlijk.

Anders blijft alleen de zeehond over

Want als we blijven doen alsof de rek in de samenleving eindeloos is, dan eindigen we niet met een gouden oude dag, maar met een piepende zeehond op schoot die zegt wat we willen horen.

En geloof me: dat gesprek win je altijd. Maar het is wel eenzaam.