De toon van het probleem

– Beluister de column via Youtube! Video staat onderaan deze column. –

Er bestaat een bijzonder sluipend fenomeen in het hedendaagse bedrijfsleven. Het heeft geen officiële naam, maar ik noem het gemakshalve: de toon-als-schild. Het werkt als volgt. Jij doet iets fout. Ik wijs je daarop. En voordat de echo van mijn constatering is weggestorven, ben jij al bezig met een uitgebreide analyse van mijn woordkeuze.

Niet van jouw fout. Nee joh, maar wel van mijn woordkeuze.

“Had je het niet ook anders kunnen zeggen?” Ja. Dat had gekund. Ik had het ook op rijm kunnen doen, of fluisterend, of terwijl ik een ballon vasthield in de vorm van een hart. Maar hier is het ding: ik doe het niet anders, omdat het probleem niet anders is. Het probleem is namelijk gewoon wat het is. Jij hebt zitten klooien. Dat is geen interpretatie. Dat is een feit. En feiten laten zich niet herformuleren tot iets aangenaams door de verpakking te wisselen.

Maar het lievelingsargument van de hedendaagse draler is niet eens de toon. Het lievelingsargument is: “Laten we het professioneel houden.”

Professioneel. Ik wil even stilstaan bij dat woord, want het wordt met een ijzingwekkende regelmaat ingezet als synoniem voor “laten we doen alsof er niets aan de hand is”.

Professioneel betekent blijkbaar: zacht praten. Diplomatiek om de hete brij heen draaien. De boodschap zo vaak in bubbelfolie wikkelen tot niemand meer weet wat erin zat. Maar is het professioneel om een fout niet te erkennen? Is het professioneel om te zeuren over de toon maar je fout niet te erkennen en op te lossen? Is het professioneel om drie vergaderingen en een mediationtraject nodig te hebben om vast te stellen dat iemand gewoon niet heeft gedaan wat hij moest doen?

Nope. Volgens mij is precies het tegenovergestelde professioneel. Een aap een aap noemen. Een banaan een banaan. En een fout een fout. Snel, helder, duidelijk, zonder gedram. Erkennen, oplossen, verder. Dát is professionaliteit. Niet dat eeuwige getreuzel in de marge van het echte gesprek.

En dan die gevoeligheid. Gatverdamme! Men is tegenwoordig sneller op zijn teentjes getrapt dan een balletdanser met een ingegroeide nagel. Een directe opmerking wordt opgevat als een aanval. Een constatering wordt meteen een conflict. Zakelijke feedback wordt een traumatische ervaring waarvoor mogelijk professionele ondersteuning beschikbaar is. Wat een watjes.

En intussen is het probleem er nog steeds.

Want dat is het mooie van problemen: die wachten geduldig. Die lossen zichzelf niet op terwijl jij zit te delibereren over de toon waarin ze zijn aangekaart. Die staan daar, onverstoorbaar, en kijken toe hoe jij een seminar organiseert over communicatiestijlen.

Ik begrijp het verlangen naar vriendelijkheid, hoor. Echt. Ik ben zelf ook niet onaardig, desgevraagd. Maar vriendelijkheid is geen vervanging voor helderheid. En helderheid is geen onprofessionaliteit. Het is het enige wat uiteindelijk werkt. Dingen benoemen, oplossen, en vooruit met de geit.

Dus hier is mijn voorstel, gratis en voor niets: los jij eerst het door jou veroorzaakte probleem op. Daarna, als je daar behoefte aan hebt, mag je mij uitleggen hoe ik het had moeten formuleren. Dan luister ik. Beloofd.

Maar niet eerder.

Want eerder is het gewoon wat het is: gezeik.