Column: Het schedelkapje van de Homo erectus

Ergens in een stoffig museum ligt het schedelkapje van de Homo erectus. Een brokkelig stukje bot waar wetenschappers hun reputaties op hebben gebouwd. En wij, moderne mensen met smartphones, elektrische auto’s en abonnementen op drie verschillende streamingdiensten, staan ervoor alsof het de kroonjuwelen van onze soort zijn. “Kijk jongens, hier begon het allemaal! We zijn toch al een tijdje bezig, we hebben progressie geboekt!” Jaja, reken maar. Van vuistbijl naar kernkop, van grottekening naar Instagram-filter. Wat een sprong zeg.

Als je er wat langer naar kijkt, is dat schedelkapje eigenlijk gewoon een stukje helm van een voorouder die waarschijnlijk struikelde over een boomstronk en daarna werd opgegeten door een sabeltandtijger. Toch koesteren wij het, want het geeft ons een gevoel van vooruitgang. Wij zijn slimmer, beter, hoger geëvolueerd. Zeggen we, terwijl we onze hersenen dagelijks vrijwillig laten frituren door TikTok-filmpjes van katten die piano spelen.

De Homo erectus ontdekte vuur. Wij ontdekten de toeslagenaffaire. Hij vocht tegen sabeltandtijgers. Wij tegen wachtrijen bij Schiphol. Hij was trots als hij een mammoet ving. Wij zetten trots op LinkedIn dat we een training “hybride werken” hebben gevolgd.

Het schedelkapje van de Homo erectus is dus niet alleen archeologie, het is ook een spiegel. Waar de oermens nog zijn schedel nodig had om stenen werktuigen te bedenken, gebruiken wij de onze vooral om QR-codes te scannen in de supermarkt. Waar hij vuur ontdekte, ontdekken wij vooral nieuwe smaken Oreo’s. De Homo erectus liet een stukje bot na. Wij laten PFAS, CO₂, stikstof en halfbakken AI-startups na die allemaal beweren “de wereld te verbeteren” maar eigenlijk alleen ons laatste restje zelfstandig nadenken leegzuigen en vernietigen.

En wacht maar: als de archeologen over een paar honderdduizend jaar onze resten opgraven, dan vinden ze geen schedelkapje. Nee, ze vinden plastic schedels van de Action, restanten van fipronil-eieren en een half afgebouwd datacentrum in Zeewolde. En dan zeggen ze tegen elkaar: “Dit was dus de Homo Erectus 2.0: erect bij geboorte, maar kromgebogen gestorven achter een beeldscherm, wachtend op pakketbezorger nummer 47 van die dag.” Men besluit tegen die tijd om ons de Homo Debilus te noemen. Hij had alles: kernenergie, windmolens, zonnepanelen, AI… maar koos voor een extra seizoen Boer Zoekt Vrouw. Misschien is dat wel de ultieme les van dat kapje: het maakt niet uit hoeveel technologie we eromheen bouwen, onze schedels blijven even broos. Eén misstap, en we zijn weer terug bij af. Alleen heten de sabeltandtijgers anno 2025 gewoon “de algoritmes van Silicon Valley”.